Autor: Anna Ściuk

Licencjonowany naturoterapeuta, terapeuta czaszkowo krzyżowy, refleksolog, hirudoterapeuta, technik farmacji, promotor zdrowia, prelegent klubów zdrowia, wykładowca na Uniwersytetach 3 wieku, współorganizator sympozjów zielarskich i konferencji o tematyce zdrowotnej. Pasjonat naturalnych metod wspomagania organizmu, ruchu i zdrowego stylu życia.

 

Olej rokitnikowy

Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides) od dawna wykorzystywany jest w medycynie ludowej do wspomagania organizmu przy wielu różnych dolegliwościach. W starożytnej Grecji znany był jako środek leczniczy dla koni, natomiast w medycynie tybetańskiej stosowany był w celu poprawy krążenia krwi oraz usuwania skrzepów, a także do łagodzenia kaszlu i biegunek. W Mongolii rokitnik traktowany był jako środek uspokajający oraz wspomagający proces gojenia się ran.

Skład liści, nasion i owoców w których znajdziemy bogactwo karotenoidów, tokoferoli, fitosteroli, makro i mikroelementów, i wielu innych składników odżywczych. Na uwagę zasługuje występująca w rokitniku witamina C (której zawartość jest 15 razy wyższa niż w owocach cytrusowych ok. 695 mg/100 g). Witamina C w rokitniku jest bardzo trwała i jej zawartość nie zmniejsza się w czasie obróbki termicznej rośliny, gdyż rokitnik nie posiada enzymów rozkładających tę witaminę. Przypisuje się mu ochronę przed szkodliwym promieniowaniem UVA i UVB i wyjątkowe właściwości antyoksydacyjne.

Rokitnik oraz pozyskane z niego ekstrakty stał się więc podstawą licznych badań i publikacji naukowych na temat ich wpływu na organizm ludzki, oraz nad jego potencjalnym zastosowaniem jako rośliny leczniczej. Najszersze zastosowanie w suplementacji znajduje sok pozyskiwany z owoców oraz olej pozyskiwany z miąższu i nasion owoców.

 

OLEJ ROKITNIKOWY – SKŁAD

 Olej rokitnikowy pozyskiwany jest z miąższu lub nasion owoców rokitnika. Miąższ owoców zawiera 15-20% oleju, natomiast nasiona zawierają 8-20%. Skład chemiczny zależy od wielkości i odmiany owoców, dojrzałości, wybarwienia, warunków klimatycznych, a także czasu, metody zbioru i przetwarzania. Olej z  rokitnika odznacza się unikalnym składem kwasów tłuszczowych. Pozyskiwany z nasion zawiera duże ilości kwasów omega- 3 (w tym ok. 34-40% kwasu α-linolenowego), omega-6 (23-36% kwasu linolowego) oraz palmitynowego (ok. 26,3%). Natomiast olej z pulpy bogaty jest w kwasy tłuszczowe z grupy omega-7, głównie kwasu palmitooleinowego będącego naturalnym składnikiem lipidów skóry. Kwas oleinowy omega-9 występuje zarówno w oleju z miąższu owoców (10-26%), jak i w oleju pozyskiwanym z nasion rokitnika (15-20%). Z uwagi na dużą zawartość kwasów, olej rokitnikowy wykorzystywany jest do suplementacji kardioprotekcyjnej i przeciwnowotworowej. Nasiona rokitnika są cennym źródłem fitosteroli, ich całkowita zawartość mieści się w granicach od 1200 do 1800 mg/kg suchej masy, z czego 57-76% przypada na ß-sitosterol o działaniu przeciwzapalnym.

W skład oleju wchodzą ponadto  fosfolipidy, polifenole (w tym flawonoidy i kwasy fenolowe), garbniki, cukry, kwasy organiczne oraz witaminy.

Olej rokitnikowy jest bogatym źródłem przeciwutleniaczy, w tym tokoferoli, tokotrienoli (witaminy E). Zawartość tokoferoli wynosi średnio110 mg/100 g owoców. Obecność witaminy E w postaci tokoferoli oraz minerałów i flawonoidów wzmacnia ściany naczyń włosowatych. Kolejna grupa ważnych związków to karotenoidy, które zapewniają regenerujące i przeciwzmarszczkowe właściwości oleju. W owocach, od 15 do 55% wszystkich związków z tej grupy stanowi β-karoten. Występujące głównie w miąższu owoców karotenoidy nadają im pomarańczową barwę oraz zapewniają intensywne zabarwienie i stabilność oleju. W mniejszych stężeniach występuje również α- i γ-karoten, likopen oraz zeaksantyna. W owocach rokitnika, które swą intensywną barwę zawdzięczają ich bogatej mieszaninie, zidentyfikowano aż 39 związków karotenoidowych. Poziom karotenoidów to około 16-28 mg/100 g świeżych owoców z czego β-karoten stanowił ok. 13% puli karotenoidów. Zawartość karotenoidów w tym β-karotenu, γ-karotenu, likopenu oraz tlenowych pochodnych karotenów różni się w zależności od źródła pozyskiwania oleju. Barwniki karotenoidowe, gromadzone są w różnych częściach owocu. Zawartość karotenoidów w oleju z miąższu owoców rokitnika (330-370 mg/100 g) jest znacznie wyższa w porównaniu z ilością karotenoidów oznaczanych w oleju z nasion (50-85 mg/100g). Ekstrakty olejowe z uwagi na zawartość rozpuszczalnych w nich karotenoidów.  mają  większy potencjał antyoksydacyjny niż ekstrakty wodne.

 

Właściwości kardioprotekcyjne i przeciwmiażdżycowe

 Choroby układu krążenia są najczęstszą przyczyną zgonów i dlatego zapobieganie i obniżanie ryzyka ich wystąpienia stało się głównym zadaniem badaczy i pracowników służby zdrowia. Ochronne działanie preparatów z rokitnika zwyczajnego w przypadku chorób sercowo-naczyniowych jest dobrze znane i udokumentowane. Za to działanie odpowiedzialne są głównie flawonoidy obecne we wszystkich częściach rośliny oraz nienasycone kwasy tłuszczowe występujące w oleju z nasion oraz miąższu z owoców rokitnika zwyczajnego.

Flawonoidy wykazują korzystny wpływ na siłę skurczu mięśnia sercowego oraz zachowanie prawidłowego rytmu serca, zapobiegają również niedokrwieniu

mięśnia sercowego oraz hamują apoptozę kardiomiocytów. Stosowanie oleju z nasion rokitnika zwyczajnego powoduje również znaczny spadek poziomu

frakcji cholesterolu o niskiej gęstości LDL oraz znaczący wzrost poziomu frakcji cholesterolu o wysokiej gęstości HDL. Związkom flawonoidowym z rokitnika zwyczajnego

przypisuje się zdolność zwiększenia ilości krążących markerów lipidowych oraz hamowania procesu utleniania lipoprotein o małej gęstości. Olej z rokitnika wpływa również na obniżenie ciśnienia, regulację glikemii oraz poprawię procesów metabolicznych i stan mikro naczyń.

 

Właściwości przeciwnowotworowe i antyoksydacyjne                                                                               

 Największą uwagę należy zwrócić na związki polifenolowe, szczególnie flawonoidy i kwasy fenolowe. Powszechnie spotykane w roślinach, obecne również we wszystkich częściach rokitnika zwyczajnego, są  najważniejszymi substancjami bioaktywnymi odpowiedzialnymi za działanie przeciwutleniające i przeciwnowotworowe. W przeprowadzonych badaniach in vitro i in vivo wykazano silne hamowanie uszkodzeń oksydacyjnych i istotne

zwiększenie aktywności enzymów przeciwutleniających, takich jak dysmutaza ponadtlenkowa, katalaza, peroksydaza glutationowa oraz reduktaza glutationowa. W badaniach na myszach, którym podawano olej i sok z rokitnika wykazano zahamowanie rozrostu tkanki nowotworowej (białaczki, mięsaka i czerniaka) i zmniejszenie stanu zapalnego.

 

Działanie przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe

 Związki polifenolowe, znajdujące się we wszystkich częściach rokitnika zwyczajnego, stanowią również główną grupę związków bioaktywnych wykazujących działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze i immunostymulujące. Olejowy wyciąg z owoców rokitnika zwyczajnego stosowany w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych jamy ustnej i gardła, wykazuje działanie antyseptyczne, przeciwzapalne i immunostymulujące. Ponadto olej z rokitnika zwyczajnego wykazuje pozytywne rezultaty w leczeniu błon śluzowych przewodu pokarmowego, w tym owrzodzeń jamy ustnej i żołądka. W badaniach wykazano  również normalizację kwasu żołądkowego oraz zmniejszenie stanów zapalnych przez kontrolowanie prozapalnych mediatotów, w tym cytokin prozapalnych, które są zwykle jednymi z pierwszych substancji, pojawiających się w wyniku uszkodzenia tkanki. (Podobne wyniki uzyskano badając konie pełnej krwi arabskiej i ich krzyżówki. Rokitnik zwyczajny obecny w paszy zapobiegał powstawaniu wrzodów i stanów zapalnych żołądka)

Olej z rokitnika wykazuje również działanie hepatoprotekcyjne ochraniając wątrobę i dając wsparcie podczas terapii leczniczych będących dla niej obciążeniem.

Miejscowe stosowanie oleju z nasion oraz wodnych ekstraktów z liści rokitnika znacząco wpływa na proces gojenia się ran, zwiększając syntezę kolagenu oraz powodując wzrost poziomu hydroksyproliny i heksozoaminy, ważnych składników budulcowych tkanki łącznej.

 

Olej rokitnikowy w kosmetologii

Pomimo dobrze rozwiniętych mechanizmów ochronnych, komórki skóry narażone na długotrwałe promieniowanie UV są podatne na wyczerpanie obecnych naturalnych przeciwutleniaczy i dlatego nadal istnieje zapotrzebowanie na związki o właściwościach cytoprotekcyjnych przeciwko zmianom wywołanym promieniowaniem UV. Jednym z potencjalnych źródeł są oleje z nasion, główne źródło fosfolipidów i triacylogliceroli, które są rozpuszczalnikami dla innych związków lipofilowych, tj. steroli, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (witamina A i E), karotenoidów, związków fenolowych i wolnych kwasów tłuszczowych. Jednym z produktów spełniających te kryteria jest olej z rokitnika, który coraz częściej pojawia się w preparatach do pielęgnacji skóry. Jego potencjał antyoksydacyjny opiera się na wysokiej zawartości polifenoli, witamin (C i E), karotenoidów, a także steroli. Oprócz aktywności przeciwutleniającej, rokitnik wykazuje również działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. Karotenoidy zawarte w oleju stymulują syntezę kolagenu i hamują jego rozpad, natomiast fitosterole regulują procesy zapalne i mają działanie przeciwnowotworowe. Ze względu na wysokie stężenie tych związków olej z rokitnika został uznany jako obiecujący środek terapeutyczny w leczeniu stanów zapalnych skóry i błon śluzowych.

 

Zapotrzebowanie i przeciwwskazania

Olej z rokitnika jest dobrze tolerowany. Bardzo rzadko występuje nadwrażliwość na jego składniki. Jednak przy silnych stanach zapalnych lub nietolerancji należy zachować ostrożność.

Olej z rokitnika można spożywać na dwa sposoby. W postaci płynnego oleju dozowanego łyżeczką. Zazwyczaj stosuje się 1-2 łyżeczki na dobę, jednak smak i konsystencja nie wszystkim odpowiada.

Znacznie wygodniejszą formę wprowadziła na rynek firma Tabfarm. Zamknęła całe bogactwo oleju rokitnikowego pozyskiwanego z dojrzałych owoców rokitnika zwyczajnego w niewielkiej i łatwej do połknięcia kapsułce. Cenny olej zabezpieczony w taki sposób znacznie trudniej ulega utlenianiu i dezaktywacji składników. Posiada pełne spektrum kwasów omega 3,6,7,9 i określone stężenie karotenoidów. Na uwagę zasługuje również agarowa  otoczka kapsułki. Elastyczna, doskonale chroniąca zawartość, całkowicie przyswajalna z korzyścią dla organizmu. Agar pozyskiwany z alg będzie również odpowiedni dla wegetarian i wegan.

 

Dawkowanie:

3 kapsułki na dobę. 15 minut przed posiłkiem, popić obficie wodą.

 

BIBLIOGRAFIA

1. Michalak M, Paradowska K, Zielińska A. Możliwości wykorzystania w kosmetologii wybranych olejów roślinnych jako źródła karotenoidów. Postępy Fitoterapii 2018, vol. 19(1): 10-17.
2. Zadernowski R, Szałkiewicz M, Czaplicki S. Skład chemiczny i wartość odżywcza owoców rokitnika (Hippophae rhamnoides L.). Przemysł Fermentacyjny i Owocowo-warzywny 2005, vol. 8-9: 56-58.
3. Kumar R, Kumar GP, Chaurasia OP, Singh BS. Phytochemical and pharmacological profile of sea buckthorn oil. Research Journal of Medicinal Plant 2011, 5: 491-499.
4. Yang B, Karlsson RM, Oksman PH, Kallio HP. Phytosterols in seabuckthorn (Hippophaë rhamnoides L.) berries: identification and effects of different origin and harvesting time. Journal of Agricultural and Food Chemistry 2001, vol. 49: 5620-5629.
5. Liliana Resich-Kozieł, Kornelia Niemyska. Application of sea buckthorn in cosmetology.2 / 2020 / vol. 9 Kosmetologia Estetyczna
6. Paulina Malinowska, Beata Olas, Rokitnik – roślina wartościowa dla zdrowia KOSMOS Vol. 65, 2, 285–292, 2016
7. Paulina Bośko, Wioletta Biel, Właściwości lecznicze rokitnika zwyczajnego. Postępy Fitoterapii 1/2017
8. Beata Piłat, Ryszard Zadernowski, Rokitnik zwyczajny (Hippophaë rhamnoides L.) w profilaktyce nowotworowej. Postępy fitoterapii 2/2019
9. Potencjał leczniczy i terapeutyczny rokitnika zwyczajnego (Hippophae rhamnoides L.) Geetha Suryakumar1, Asheesh Gupta https://pubmed-ncbi-nlm-nih-gov.translate.goog/21963559/
10. Aktywność przeciwnowotworowa rokitnika [Elaagnus rhamnoides (L.) A. Nelson] Olas, Bartosz Skalski, Karolina Ulanowska Opublikowano w Frontiers in Pharmacology 15 marca 2018 Medycyna

 

20.04.2026